10. sınıf Türk edebiyatı ders kitabı cevapları sayfa 146 Nova Yayınları 2015-2016

Zemanta Related Posts ThumbnailAŞIK TARZI HALK ŞİİRİ NAZIM ŞEKİLLERİ
Koşma ve semai nazım şekillerinin özellikleri
146. SAYFA

Âşık Tarzı Halk Şiiri (Koşma, Semai)
1.Âşık tarzı şiir şekilleri ve türleri hakkında yaptığınız araştırmanın sunumunu yapınız. Sunumlarınızın sonucunda şiirlerin yapı ve muhteva olarak benzer ve farklı yönleri konusunda düşüncelerinizi sözlü olarak ifade ediniz. Çıkardığınız sonuçları maddeler hâlinde tahtaya yazınız.
Aşık Tarzı Halk Şiiri Nazım Şekilleri:
Koşma: Aşık edebiyatı nazım şekillerinden en yaygın olanıdır. Nazım birimi dörtlüktür. 11’li hece ölçüsüyle söylenir. 6+5 veya 4+4+3 duraklı olabilir. Dörtlük sayısı 3-6 arasındadır. Koşmaların ilk dörtlüğü üç farklı şekilde uyaklanır. Sonraki dörtlüklerde ilk üç dize kendi arasında dördüncü dize ilk dörtlükle uyaklıdır.

  1. dörtlük – sonraki dörtlükler

abcb dddb eeeb…

abab cccb dddb….

aaab cccb dddb….

Görüldüğü üzere ilk dörtlük abcb veya abab veya aaab biçimlerinde uyaklanmaktadır.

Koşmalarda işlenen temalar: aşk, doğa, ayrılık, özlem, gurbet, ölüm, yiğitlik

Konularına göre koşmalar: güzelleme, taşlama, koçaklama, ağıt adını alır.

Semai: Hecenin 8’li ölçüsüyle söylenir. Kendine özgü bir ezgisi vardır. Uyak düzeni ve dörtlük sayısı bakımından koşmaya benzer.

Semailerde aşk, ayrılık, gurbet, doğa temaları işlenir.

NOT: Semailerin koşmadan ayrılan iki yönü vardır: 8’li hece ölçüsünün kullanılması ve kendine has bir ezgisinin olması

Varsağı: Varsak Türklerine özgü bir nazım biçimidir. Genellikle 8’li hece ölçüsüyle söylenir. Ezgi yönüyle semaiden ayrılır. Yiğitçe bir edayla söylenir. Varsağıların ilk dörtlüğünde “behey, bre, hey” gibi ünlemlere yer verilir.

Destan: Aşık şiirinin dörtlük sayısı en fazla olan nazım şeklidir. 100 dörtlüğe kadar olan destanlar vardır. Uyak düzeni koşmayla aynıdır.

İşlenen konular: Savaş, deprem,yangın,salgın hastalık,eşkıya ve ünlü kişilerin serüvenleri gibi sosyal olaylar…
Yılda bir kurbân ederler halk-ı âlem iyd içün
Dem-be-dem sâat-be-sâat men senin kurbânınam

Fuzûlî
(Cihan halkı bayram için yılda bir kurban keser.
Ey sevgili! Ben her an, her saat senin kurbanınım.)
Yukarıdaki beyiti yorumlayınız. Beyit, halk şiirlerinde geçen kelimelerle ve duygularla örtüşüyor mu? Belirtiniz.
Şair sevgilisine olan aşkının büyüklüğünü ona kurban olmak ifadesiyle açıklamış. Beyitte kullanılan kelimeler halk şiirinde kullanılan kelimelerden farklıdır. Fuzuli’nin bu beyitinde Arapça ve farsça kelime ve tamlamaların kullanıldığını görüyoruz, halk edebiyatında dilimize mal olmamış yabancı sözcükler yer almaz.
I. Gurbet, ayrılık ve özlem konulu şiir ya da türkülerden daha önce öğrendiklerinizi sınıfta ezgisiyle okuyunuz.
GÖNÜL GURBET ELE ÇIKMA

Gönül gurbet ele çıkma
Ya gelinir ya gelinmez
Her dilbere meyil verme
Ya sevilir ya sevilmez.

Yöğrüktür bizim atımız
Yardan atlattı zatımız
Gurbet ilde kıymatımız
Ya bilinir ya bilinmez.

Bahçemizde nar ağacı
Kimi tatlı kimi acı
Gönüldeki dert ilacı
Ya bulunur ya bulunmaz.

Deryalarda olur bahri
Doldur ver içem zehri
Sunam gurbet elin kahrı
Ya çekilir ya çekilmez.

Emrah der ki düştüm dile
Bülbül figan eder güle
Güzel sevmek bir sarp kale
Ya alınır ya alınmaz…

Erzurum’ lu Emrah
( 19 . yy. )
 Araştırma bölümünde yaptığınız çalışmaları da dikkate alarak halk şairleri ile sözlü edebiyat geleneği arasındaki ilişkiyi açıklayınız.
Halk şiiri sözlü gelenek içerisinde devam etmiştir. Halk şairleri halkın arasından yetişmiş çoğu okuma yazma bilmeyen kişilerdir.
İnceleme 1. Metin.

Ela gözlerine kurban olduğum
Yüzüne bakmaya doyamadım ben
İbret için gelmiş derler cihana
Noktadır benlerin sayamadım ben

Aşkın ateşidir sînemi yakan
Lûtfuna erer mi cevrini çeken
Kolların boynuma dolanmış iken
Seni öpmelere kıyamadım ben

Terkeyledim ağalarım, beylerim
Bozbulanık seller gibi çağlarım
Anın içün ben ah edip ağlarım
Ayrılık oduna doyamadım ben

Kaldı deli gönül kaldı hep yasta
Mevla’m erdir beni murada kasda
Aşık Ömer eydür sevgili dosta
Allah’ısmarladık diyemedim ben

Aşık Ömer

Aşık Ömer’in yukarıda verilen “koşma”sını inceleyelim.
I. Şiirde anlam ve ses kaynaşmasından oluşan kaç birim vardır? Bu birimlere ne ad verilir? Bu birimlerin yapısından koşma nazım şekli hakkında hangi bilgilere ulaşabiliriz? Açıklayınız.
Şiirde anlam ve ses kaynaşmasından oluşan dört birim yer almaktadır. Bu birimlere dörtlük denir.

Bu şiirin,
Nazım biriminin dörtlük olduğunu
birim sayısının dört olabileceğine,
kafiye düzeninin abcb, dddb, eeeb, fffb şeklinde olduğunu
ölçüsünün 11’li hece ölçüsü olduğunu
temasının ayrılık olduğunu çıkarabiliriz.

 Şiirin temasını belirtiniz. Şiirdeki birimlerin temayla ilişkisini açıklayınız.
Tema: ayrılık
I.        Şair, “doyamadım, sayamadım, kıyamadım, diyemedim” kelimelerinde görüldüğü üzere “-m”(1. tekil kişi) şahıs ekini, kelimelerden sonra da “ben” zamirini redif olarak kullanmıştır. Bunun sebebi nedir? Düşüncelerinizi sözlü olarak ifade ediniz.
Anlamı pekiştirmek istemiştir. “Ben” zamirini vurgulamıştır.
k Şiirde anlam ve dil bilgisi bakımından günlük konuşma diliyle benzer ve farklı yönler nelerdir?Tespit ediniz.
Şiirde günlük konuşma dilinde kullanılan kelim ve deyimlere rastlanmaktadır. Farklı olarak ölçülü kafiyeli bir anlatım vardır.
a)        Şiirin dörtlüklerinde işlenen konulan defterinize yazınız. Dörtlüklerde ele alınan konular ile şiirin bütünü arasında anlam ilişkisi var mıdır? Tartışınız. Ulaştığınız sonuçları sözlü olarak ifade ediniz
1.    dörtlük:    sevgilinin güzelliği
2.    dörtlük:    sevgiliye olan düşkünlük 3 dörtlük: ayrılık acısı çektiği
4.dörtlük: muradına erme isteği
b)        Şiirdeki birimleri ve bunların birbiriyle nasıl birleştiğini açıklayınız.
Şiir dört birimden oluşmaktadır. Her dörtlüğün sonun da tekrar edilen ben sözü ile dörtlükler arsında bağlantı kurulduğunu görüyoruz.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir