Zamirler Konu Anlatımı

ZAMİRLER (Adıllar)

Zamir: Kendileri isim olmadıkları halde isimlerin yerini tutan sözcüklere zamir denir.

 

Örnek:      Kitapları masanın üzerine koyun.

Onları şuraya koyun. (onları ve şuraya sözcükleri zamirdir.)

Zamirler, sözcük durumundaki zamirler ve ek durumundaki zamirler olarak iki gruba ayrılır.

Sözcük durumundaki zamirler:

Kişi zamirleri

İşaret zamirleri

Belgisiz zamirler

Soru zamirleri

 

Ek durumundaki zamirler:

İyelik zamirleri

İlgi zamirleri

 

Zamir çeşitlerini şema halinde gösterecek olursak:

Zamirler,  adlar gibi kullanım alanları çok geniş olan sözcüklerdir. Tıpkı adlar gibi iyelik, ad durum ekleri alırlar; tamlama oluştururlar.

 

Örnek:      Onu tanıdım. Şuna bakın. (altı çizili zamirler ad durum eki almıştır.)

Onun kardeşi zekidir.   Kardeşlerinin hiçbirini tanımıyorum (isim tamlaması halinde)

 

 

 

Not: Zamirlerle kurulan tamlamalar isim tamlaması sayılır. Böyle tamlamalarda tamlayan, tamlanan ya da bunların her ikisi de bir zamirden oluşabilir.

Örnek:      Herkesin derdini dinleyemem. (tamlayan zamirdir.)

Çocukların birkaçı gelmiş. (tamlanan zamirdir.)

Onların hiçbirini tanımıyorum. (tamlayan da tamlanan da zamir)

NOT: Zamirler, ismin yerini tuttukları gibi önceden geçen bir cümlenin ya da önermenin yerine de kullanılabilir.

Örnek:      Hafta sonu da çalışırsan maaşına zam yaparım, bunu biliyorsun. (Bu cümlede “bunu” zamiri “hafta sonu çalışırsa maaşına zam yapacağımı” ifadesinin yani bir önceki cümlenin yerine kullanımıştır.)

Zamirler sözcük ve ek durumundaki zamirler olarak ikiye ayrılır.

Sözcük Durumundaki Zamirler

1)      Kişi Zamirleri: Kişi adlarının yerini tutan zamirlere denir.

Uyarı: ‘‘kendi’’ sözcüğü diğer kişi zamirlerinin yerine kullanılabilir. Bu nedenle kendi sözcüğü de bir kişi zamiri sayılabilir.

 

 

Örnek:       Ben  ——-> kendim                        Biz ———–> kendimiz

Sen  ———->  kendin                         Siz ———–> kendiniz

O ————–>  kendi/kendisi               Onlar  ———–> kendileri

NOT: Bazı cümlelerde anlam belirsizliğini önlemek amacıyla kişi zamirinin tamlayan olarak kullanılması gerekir. Bu tür cümlelerde kişi zamirinin kullanılmaması anlatım bozukluğuna yol açar.

Örnek:  Sınavı kazandığını bilmiyordum. (Bu cümlede sınavı “onun kazandığını” mı yoksa “senin kazandığını” mı ifadelerinden ikisi de gelebilir. Cümlede anlam belirsizliği vardır. Bu belirsizliğin giderilmesi için kişi zamiri kullanılmalıdır.)

ÖRNEK SORU:

“İşten çıktıktan sonra mutlaka dükkanına uğrayacağım.” cümlesindeki anlatım bozukluğuna benzer bir bozukluk aşağıdakilerden hangisinde vardır?

A) Bir aylığına arabanı ödünç alabilir miyim?

B) Sahildeki evimizi iki kez gördüm.

C) Yaptıklarını hiçbir zaman unutmayacağım.

D) Senin niye gelmediğini bilmiyor değilim.

E) Bu haksızlığa onun tahammül edemeyeceğini biliyordum.

(cevap C şıkkıdır. “Senin yaptıklarını mı, onun yaptıklarını mı” bellli değildir.

 

SORU:

“Babası, Ahmet’i artık okula göndermeyecekmiş; onunla hemen görüşmeliyim.” cümlesindeki belirsizlik aşağıdakilerden hangisiyle giderilebilir?

A) “artık” sözcüğü “göndermeyecekmiş” sözcüğünden önce kullanılmasıyla.

B) “onunla” sözcüğü “onun ile” biçiminde yazılarak.

C) “hemen” sözcüğünün yerine “bir an önce” sözcüğü getirilerek

D) “onunla” sözcüğünün karşıladığı kişi belirtilerek

E) Özne görevindeki babası atılarak.

 

 

(cevap d şıkkıdır.)

 

NOT: Zamirlerin cümlede gereksiz kullanımı da anlatım bozukluğuna yol açar.

ÖRNEK: Arkadaşını çok sever, onu yere göğe sığdıramaz. (Bu cümlede nesne olan “arkadaşını” sözcüğü varken “onu” zamirinin kullanılması gereksizdir.)

Uyarı: “ben” ve “sen” yönelme durum ekini aldıklarında ses değişimine uğrar.

 

Örnek:       ben + e———-> bana

Sen + e ———->  sana

 

2)      İşaret Zamirleri: Adların yerini işaret yoluyla tutan sözcüklere denir.

 

Örnek:       Bu çok pahalı sayılmaz.

Onu çantaya koyabilirsin.

Şuraya kimse oturmasın.

Öteki daha güzel.

Şunları dışarı çıkarın.

Böylesine yüz vermeyin.

 

NOT: Çekim eki alan işaret sıfatı kesinlikle zamirdir.

 

Örnek:       Şu bardağı da götürüver. (işaret sıfatı)

Şunu da götürüver. (işaret zamiri)

 

Uyarı: “o” ve “onlar” sözcükleri kişi yerine kullanıldıklarında kişi zamiri, bir adın yerini tuttuklarında işaret zamiri olur. “o” sözcüğü sıfat olarak da kullanılabilir.

 

Örnek:       O kitabı okudum. (işaret sıfatı)

O seninle konuşmuyor. (kişi zamiri)

Onu yeni tamir ettirdik. (işaret zamiri)

 

3)      Belgisiz Zamirler: Varlık adlarını yerini kesin olarak değil de yaklaşık olarak tutan sözcüklere denir.

 

Örnek:       Bazıları ödev yapmıyor.

Hepsi bahçe de oynuyor.

Dün biri sizi aradı.

Herkes hesabını iyi yapmalı.

Birçoğumuz soruyu bilemedik.

NOT: “öteberi, şey, falan, filan” gibi sözcükler de adını belirttiğimiz varlık adlarının yerini tuttukları için belgisiz zamir sayılırlar.

 

Örnek:       Biraz öteberi alalım mı?

Hasta falan değilim.

NOT: Belgisiz sözcükler cümlede özne olursa söz konusu belgisiz sözcük olumlu ise yüklem de olumlu, olumsuz ise yüklem de olumsuz olur.

Örnek:       Herkes geldi.

Hiçbiri gelmedi.

Herkes ders çalışıyor. Kimse konuşmuyor.

 

4)      Soru Zamiri: Adların yerini soru yoluyla tutan sözcüklere soru zamiri denir.

 

Örnek:       -Bana ne getirdin?                              -Yarın nereye gideceksin?

-Bunu getirdim.                                  -Okula gidiyorum.

-Walkman getirdim.                           -Oraya gidiyorum.

-Bu romanı kim okuyacak?                -Sınava hangisi girmemiş?

-Figen okuyacak.                                -Sınava Melih girmemiş.

-O okuyacak.                                      -Sınava o girmemiş.

 

Uyarı: “ne” soru sözcüğü bir adın yerini tutmak üzere kullanıldığında soru zamiri, “hangi” anlamında kullanılırsa soru sıfatı, “niçin” anlamında kullanılırsa soru zarfı, olur.

Örnek:        Öğretmen ne anlattı? (soru zamiri)

-Öğretmen zamirleri anlattı.

-Öğretmen zamirleri anlattı.

Ne konuda görüşmek istiyorsun.  (Hangi  anlamında -soru sıfatı)

Ne ağlarsın? (neden, niçin, niye anlamında kullanılmış – soru zarfıdır.)

Ek Durumundaki Zamirler

1)        İlgi Zamiri (-inki): Tamlayan durumundaki adın yerini tutan ve tamlayana bitişik yazılan “-ki” ekine ilgi zamiri denir.

Örnek:

Akdeniz’in suları, Karadeniz’inkinden daha tuzludur.  (Akdeniz’in suları, Karadeniz’in sularından daha tuzludur.)

Burnu uzun tilkininki gibi (Burnu uzun tilkinin burnu gibi)

2)      İyelik Zamiri: Varlık adlarının sonuna gelerek o varlığın kime ait olduğunu bildiren eklere denir.

Örnek:        dergi-m             dergi-miz

dergi-n              dergi-niz

dergi-s-i            dergi-leri

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir