Anlatım Bozuklukları: Gereksiz Sözcük Kullanımı

GEREKSİZ SÖZCÜK KULLANIMI

(Gereksiz sözcük kullanımı anlama dayalı anlatım bozukulukları içinde değerlendirilir.)

İyi ve doğru bir anlatımın temel özelliklerinden “duruluk”tur. Duru bir cümlede gereksiz sözcük bulunmaz.  

Bir sözcük ya da sözcük grubu cümleden çıkarıldığı zaman, cümlenin anlatımında herhangi bir eksilme görülmüyorsa, o sözcük veya söz grubu gereksiz­dir.

Gereksiz sözcük kullanılarak anlatım bozukluğuna yol açılan durumlar şunlardır:

A)  Eş ya da yakın anlamlı sözcüklerin aynı cümlede kullanılması anlatım bozukluğuna yol açar.

 

Bacağınızı nasıl kırdığınızı izah edip açıklar mısınız?

Bu cümlede aynı anlama gelen “izah etmek” ve “açıkla­mak” sözleri bir arada kullanıldığı için anlatım bozukluğu vardır. Cümledeki “izah edip” sözü gereksizdir ve cümle­den çıkarılmalıdır.

 

Sizinle bundan böyle artık görüşmeyeceğim.

Bu cümlede “bundan böyle” ve “artık” sözcüklerinden biri gereksizdir.

 

Yirmi dakika geçmesine rağmen program henüz, hâlâ başlamadı.

Bu cümlede “henüz” ve “hâlâ” sözcükleri eş anlamlıdır. Bu sözcüklerden birinin çıkarılması gerekir.

 

İhale dosyalarını kaybettiğini hiç olmazsa bana haber verseydin bari.

Bu cümlede aynı anlama gelen “hiç olmazsa” ve “bari” sözleri bir arada kullanıldığından anlatım bozukluğu meydana gelmiştir.. Cümledeki “hiç olmazsa” sözü gereksizdir ve cümle­den çıkarılmalıdır.

 

Eş ya da yakın anlamlı sözcüklerin aynı cümlede kullanılmasına örnekler

Salonda yaklaşık otuz bin civarında seyirci var.

Bu konuda henüz bir açıklama yapılmadı daha

Bundan sonra siz de araba kullanabilirsiniz artık.

Büyüklerine karşı saygı ve hürmette kusur etmezdi.

 

B)  Bir cümlede anlamı cümledeki başka bir sözcük­ten de anlaşılan sözcüğün kullanılması anlatım bozukluğuna yol açar.

 

Bana haber vermeden sürpriz doğum gönü partisi hazırlamışlar.

Bu cümlede doğum günü partisi hakkında bilgi verilirken anlamı “sürpriz” sözcüğünden anlaşılan “haber verme­den” sözü kullanıldığı için anlatım bozukluğu yapılmış­tır. Cümledeki “haber vermeden” sözü gereksizdir ve cümleden çıkarılmalıdır. Sürpriz, zaten haber vermeden yapılır.

 

Yaşanmış deneyimlerinden hareketle bu sonuca varıyor.

Deneyim zaten yaşanarak elde edilen birikimlerdir. Bu cümlede “yaşanmış” sözcüğü gereksiz kullanılmıştır.

 

Yaptıklarını kendi ağzıyla itiraf etti.

Kulağıma eğilerek alçak sesle bir şeyler fısıldadı.

Bu yol yaya yürümekle bitecek gibi değil.

Geçmişteki hatıralardan bir şikâyetim yok.

Onunla Hk tanışmamızı unutamam.

Dün gece uyurken gördüğü rüyayı anlattı.

Sınıfın, boyu en kısa öğrencisi bendim.

Yaşlı adam oturduğu yerden ayağa kalktı.

Yasanmış deneyimlerinden hareketle konuşuyordu.

İki arkadaş üç saat süreyle ders çalıştık.

 

C)  Aynı anlama gelen ek ve sözcüklerin aynı cümle­de kullanılması anlatım bozukluğuna yol açar.

Yolcunun koşmasının nedeni, otobüsü kaçırmış olmasındandır.

Bu cümlede “neden” sözcüğü ve neden sözcüğüyle aynı anlamı sağlayan “-dan” eki bir arada kullanıldığı için anlatım bozukluğu yapılmıştır. Bu iki ifadeden biri gereksizdir ve cümleden çıkarılmalıdır: “Koşmasının nedeni, otobüsü kaçırmasıdır.” veya “Koşması, otobüsü kaçırmasındandır.”

Sergideki resimlerimin hepsi benimdir.

Bu cümlede “resimlerimin” sözcüğünde birinci tekil kişi iyelik eki ile aynı anlama gelen “benim” sözcüğü kullanılmış.  “Resimlerimin” sözcüğünde bulunan iyelik eki, cümleden çıkarılmalıdır: “Sergideki resimlerin hepsi benimdir.”

Ayşe ve Selin bir süre karşılıklı bakıştılar.

Sınıftaki bulunan öğrenciler, kitap okuyor. (Bu cümlede “bulunan” sözcüğü gereksizdir. Zaten “sınıftaki” sözcüğünde yer alan –ki ekinde var olma, bulunma anlamı vardır.

 

D) Yardımcı eylemin (et-, ol-, kıl-, eyle-, al-, duy-, bulun-) gereksiz kullanılması anlatım bozukluğu­na yol açar.

 

Arkadaşım Mehmet, hasta olmuş!

Cümlede “ol-” yardımcı eylemi gereksiz kullanılmıştır. “Hasta olmak” yardımcı eylemle kurulan birleşik fiili yeri­ne “hastalanmak” türemiş fiili kullanılarak bu anlatım bozukluğu düzeltilebilir:

“Arkadaşım Can, hastalanmış.”

Bu işin çözüleceğini umut ediyoruum, (umuyoruum) Son günlerde iyice cimri olmuş, (cimrileşmiş)

Ben ondan her zaman  kuşku duydum, (kuşkulandım)

Ne kadar param kaldığını hesap ettim, (hesapladım)

Yeni bir işe başvuruda bulundum, (başvurdum)

Son günlerin en çok istek alan şarkisiydi, (istenen)

Bize etki eden reklamlar, yayımlanıyor, (etkileyen)

Anlatım bozukluklarıyla ilgili konu anlatımı, uygulama, test vb. çalışmalara aşağıdaki bağlantıdan ulaşabilirsiniz.

http://www.sorucenneti.net/anlatim-bozukluklari/

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir